Şerit Komutlarını Atla
Ana içeriğe atla

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği

Oturum Aç

Ticari İşletme Tipleri

 

İşletme Türleri​ İlan Grupları ve Türleri  ​

 

TİCARİ İŞLETME TÜRLERİ

 

6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Bakanlıklar tarafından çıkarılan tebliğler dikkate alındığı takdirde aşağıdaki tabloda yer alan işletmeler ticari hayatta faaliyet göstermektedir:

 

 

1. Gerçek Kişiler

1.1. Gerçek Kişi Ticari İşletmeleri

1.2. Adi Ortaklık

2. Tüzel Kişiler

2.1. Şirketler

 

2.1.1. Anonim

 

2.1.1.1. Bakanlık iznine tabi olan AŞ'ler

2.1.1.2. Bakanlık iznine tabi olmayan AŞ'ler

2.1.1.3. AŞ statüsündeki İDT'ler

2.1.1.4. AŞ statüsündeki Diğer Kamu Ticari İşletmeleri

2.1.2. Limited

2.1.3. Kollektif

2.1.4. Komandit

2.1.5. Paylı Komandit

2.1.6. Kooperatif

 

2.1.6.1. Kooperatif Birlikleri

2.2. Yabancı Şirketin Türkiye Merkez Şubesi

2.3. Kamuya Ait Ticari İşletmeler

 

2.3.1. Kamu İktisadi Kuruluşları

2.3.2. İktisadi Devlet Teşekkülleri

2.3.3. Müesseseler

2.3.4. Diğer Kamu Ticari İşletmeleri

3. Tüzel Kişiliği Olmayan Ticari İşletmeler

3.1. İktisadi İşletmeler

 

3.1.1. Vakıf İktisadi İşletmesi

3.1.2. Dernek İktisadi İşletmesi

3.1.3. Diğer İktisadi İşletmeler

3.2. Donatma İştiraki

3.3. Ortaklık

 

 

GERÇEK KİŞİ TİCARİ İŞLETMELER

 

6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 14 üncü maddesi uyarınca bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişiye tacir denmektedir. Madde hükmü gereğince kişinin tacir sıfatı kazanabilmesi için bir ticari işletmenin mevcudiyeti ve bu işletmenin belli bir kişi tarafından işletilmesi gerekmektedir.
Bir işletmenin ticari işletme vasfı kazanabilmesi ise işletmenin gelir sağlamayı hedeflemesi, faaliyetin devamlı ve bağımsız suretle gerçekleşmesi ile esnaf faaliyetlerini aşan bir nitelik göstermesi gerekmektedir. Resmi Gazete’nin 21.07.2007 tarih ve 26589 sayısında yayımlanan “Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayicinin Ayrımına İlişkin Karar” ile esnaf ve sanatkâr ile tacir ve sanayicinin ayrımı yapılmıştır. Karar ile esnaf ve sanatkârların esnaf ve sanatkârlar siciline; tacir ve sanayicilerin ise ticaret siciline kaydedilmeleri kararlaştırılmıştır.

 

 

ADİ ORTAKLIK

 

Borçlar Kanunu’nun 520 ila 541. maddelerinde düzenlenmiş olan adi şirketin yasal bir tanımı bulunmamakla beraber mezkûr kanunun 520. maddesinde “Şirket bir akittir ki onunla iki veya ziyade kimseler, saylerini ve mallarını müşterek bir gayeye erişmek için birleştirmeği iltizam ederler. Bir şirket, ticaret kanununda tarif edilen şirketlerin mümeyyiz vasıflarını haiz değil ise bu bap ahkâmına tabi adi şirket sayılır.” hükmü ile adi şirketin ne şekilde kurulabileceği belirtilmektedir.
Birden fazla gerçek kişinin kurdukları adi şirketin sözleşmesi kural olarak herhangi bir şekle şarta bağlı olmayıp; tarafların takdir etmeleri halinde sözleşme yazılı şekilde dahi yapılmayabilmektedir.

 

ANONİM ŞİRKET

 

6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 269 uncu maddesinde bir unvana sahip, esas sermayesi muayyen ve paylara bölünmüş olan ve borçlarından dolayı yalnız mamelekiyle (mal varlığı) mesul bulunan şirketin anonim şirket olduğu belirtilmiştir. Ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanan anonim şirketin en az beş gerçek ya da tüzel kişi tarafından asgari 50.000,- TL sermaye ile kurulması gerekmektedir.
25.07.2003 tarih ve 25179 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Anonim ve Limited Şirketlerin Kuruluş ve Ana Sözleşme Değişikliği İşlemlerine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ” ve “Anonim ve Limited Şirketlerin Kuruluş ve Ana Sözleşme Değişikliği İşlemlerine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ” ile kuruluşu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın iznine tabi olan şirketler sayılmıştır. Mezkûr tebliğlere göre bankalar,  katılım bankaları, finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, tüketici finansmanı ve kart hizmetleri şirketleri, varlık yönetim şirketleri, sigorta şirketleri, holdingler, döviz büfesi işleten şirketler, umumi mağazacılıkla uğraşan şirketler, lisanslı depoculukla uğraşan şirketler, tarım ürünleri lisanslı depoculuk şirketleri, ürün ihtisas borsası şirketleri, Sermaye Piyasası Kanununa tabi ve halka açık şirketler ile serbest bölge kurucusu ve işleticisi şirketlerin kuruluşları ve ana sözleşme değişiklikleri Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın izni yapılmaktadır. Sayılan faaliyet alanları dışında kalan faaliyetlerle iştigal eden anonim şirketlerin kuruluşları ve ana sözleşme değişiklikleri esnasında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan izin almaları gerekmemektedir.
İktisadi devlet teşekkülü, sermayesinin tamamı devlete ait iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet gösteren kamu iktisadi teşebbüsüdür. Bakanlar Kurulunca alınan karar doğrultusunda kurulmakta olan iktisadi devlet teşekkülleri, anonim şirket statüsünde de kurulabilmektedir. Her ne kadar faaliyetleri ve organları 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda anonim şirketler için sayılan özelliklerden farklı olsa da bu işletmeler unvanlarında anonim şirket ibaresini kullanmaktadırlar. Vilayet ve belediyeler tarafından kurulabilen iktisadi devlet teşekkülleri de anonim şirket statüsünde faaliyet gösterebilmektedir.

 

LİMİTED ŞİRKET

 

6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 503 üncü maddesinde iki veya daha fazla gerçek ya da tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulup, ortaklarının mesuliyeti koymayı taahhüt ettikleri sermaye ile mahdut ve esas sermayesi muayyen olan şirketin limited şirket olduğu belirtilmiştir. Ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanan limited şirket ortak sayısı ikiden az elliden çok olamamakta ve asgari 5.000,- TL sermaye ile kurulmaktadırlar. Ortak sayısının yirmiden fazla olduğu limited şirketlerde anonim şirketlerdeki gibi genel kurul ve denetim kurulu organlarının ihdas edilmesi zaruridir.

 

KOLLEKTİF ŞİRKET

 

6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 153 üncü maddesinde ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek maksadıyla sadece gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirisinin mesuliyeti şirket alacaklarına karşı tahdit edilmemiş olan şirketin kollektif şirket olduğu belirtilmiştir. Ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanan ve en az iki kişiyle kurulabilen kollektif şirketin ticaret unvanı, bütün ortakların veya hiç olmazsa ortaklardan birinin adı ve soyadıyla şirketi ve nevini gösterecek bir ibareyi ihtiva etmektedir.

 

KOMANDİT ŞİRKET

 

Komandit şirketler adi komandit şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket olarak ikiye ayrılmaktadır. 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 243 üncü maddesinde şirket alacaklılarına karşı ortaklardan bir veya bir kaçının sorumluluğu sınırlandırılmamış ve diğer ortak veya ortakların sorumluluğu belirli bir sermaye ile sınırlandırılmış olan ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek maksadıyla kurulan şirketin komandit şirket olduğu belirtilmiştir. Sorumlulukları sınırlı olmayan ortaklara komandite, sorumlulukları sınırlı olanlara komanditer denmektedir. Komanditer ortak gerçek ya da tüzel kişi olabilirken; komandite ortak sadece gerçek kişilerden müteşekkil olmaktadır.
Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin tanımı 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 475 inci maddesinde yapılmış olup; buna göre sermayesi paylara bölünen ve ortaklarından bir veya birkaçı şirket alacaklarına karşı bir kollektif şirket, diğerleri bir anonim şirket ortağı gibi mesul olan şirketin sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket olduğu belirtilmiştir. Bu işletmelerde anonim şirketlerde olduğu gibi yönetim ve denetim kurulları bulunmakta; ortak sayıları beşten az olamamakta ve ortaklardan en az biri komandite ortak olma zorunluluğu bulunmaktadır.  

 

KOOPERATİF

 

1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 1 inci maddesinde tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denileceği belirtilmiştir. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın izni ile kurulmakta olan kooperatifler en az yedi ortaktan oluşmaktadır.
Mezkûr kanunun 70 inci maddesinde kooperatiflerin müşterek menfaatlerini korumak, amaçlarını gerçekleştirmek için iktisadi faaliyette bulunmak, faaliyetlerini koordine etmek ve denetlemek, dış memleketlerle olan münasebetlerini düzenlemek, kooperatifçiliği geliştirmek ve eğitim yapmak, kooperatifçilik konularında tavsiyelerde bulunmak gibi hizmetlerin yerine getirilmesi için, Kooperatif birlikleri, kooperatifler merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği kurulacağı belirtilmiştir. Kooperatif şeklinde kurulan birlikler konuları aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olan yedi veya daha çok kooperatiften oluşmaktadır. Birlikler veya merkez birlikleri yine kooperatif şeklinde Türkiye Milli Kooperatifler Birliği’ni üye olabilmektedirler.

 

YABANCI ŞİRKET TÜRKİYE ŞUBESİ

 

Merkezleri yurt dışında bulunan yabancı uyruklu ve sermayesi paylara bölünmüş şirketlerin Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyet gösterebilmeleri için, 30.11.1914 tarihli Ecnebi Anonim ve Sermayesi Paylara Bölünmüş Şirketler Hakkında Kanun hükümlerine göre, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü’ne izin almaları gerekmektedir. Türk Ticaret Kanunu’nun 50 nci maddesinde Merkezi yabancı memlekette bulunan bir işletmenin Türkiye'deki şubesinin ticaret unvanında, merkezin ve şubenin bulunduğu yerlerin ve şube olduğunun gösterilmesinin şart olduğu belirtilmiştir. Ayrıca Ticaret Sicili Tüzüğü’nün 52 nci maddesinde merkezleri Türkiye dışında bulunan ticari işletmelerin Türkiye'deki şubelerinin kendi memleket kanunlarının ticaret unvanına ait hükümleri mahfuz kalmak şartıyla aynen yerli ticari işletmelerin merkezleri gibi tescil olunacağı hüküm altına alınmıştır. Ticari mümessil tarafından temsil edilen bu tipteki işletmelerin kuruluş, tadil ve ticari mümessil atama/değiştirme işlemlerine ait ilanlarında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın tasdikini gösteren müzeyyel beyanname yer almaktadır.

 

KAMUYA AİT TİCARİ İŞLETMELER

 

Türk Ticaret Kanunu’nun 18 inci maddesinde kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümleri dairesinde idare edilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere devlet, vilayet, belediye gibi kamu tüzel kişileri tarafından kurulan teşekkül ve müesseselerin tacir sayılacakları belirtilmiştir. Kamuya ait ticari işletmeler “Kamu İktisadi Kuruluşları” ve “İktisadi Devlet Teşekkülleri” ile bu işletmelerin “Müessese”lerinden oluşmaktadır.
Kamu İktisadi Kuruluşları sermayesinin tamamı devlete ait olup, ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan teşebbüstür. İktisadi Devlet Teşekkülü ‘nün de sermayesinin tamamı devlete ait olmasına rağmen, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet gösteren teşebbüstür. Müesseseler ise sermayesinin tamamı bir Kamu İktisadi Kuruluşuna veya İktisadi Devlet Teşekkülüne ait olan ve bu işletmelere bağlı işletme veya işletme topluluklarına denmektedir. Kamuya ait ticari işletmeler kapsamına mezkûr madde hükmü doğrultusunda vilayet ve belediyelerin kurmuş oldukları teşebbüsler ve müesseseler de girmektedir.

 

İKTİSADİ İŞLETMELER

 

Türk Ticaret Kanunu’nun 18 inci maddesinde gayesine varmak için ticari bir işletme işleten derneklerin tacir sayılacakları belirtilmiştir. Ticaret Sicili Tüzüğü’nün 72 inci, 73 üncü ve 76 ncı maddelerine göre dernek ve vakfa ait ticari işletmelerin ticaret siciline tescil edilmesi gerekmektedir. Vakıf ve dernekleri yanı sıra vilayet ve belediye gibi kamu tüzel kişileri ile meslek üst kuruluşları da ticari bir amaç doğrultusunda iktisadi işletme kurabilmektedirler.

 

DONATMA İŞTİRAKİ

 


Türk Ticaret Kanunu’nun 951 inci maddesinde birden fazla şahsın (donatanın) ortak oldukları bir gemiyi, aralarında yapmış oldukları sözleşme gereğince, cümlesi nam ve hesabına deniz ticaretinde kullandıkları işletmenin donatma iştiraki olduğu belirtilmiştir. Tüzel kişiliği haiz olmayan donatma iştirakine tacirlere ilişkin hükümler uygulanmaktadır.

 

ORTAKLIK

 

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkartılan “Ticaret Şirketlerinin Tüzel Kişiliği Bulunmayan Bir Ortaklık Yapısı İle İşlettikleri Ticari İşletmelerin Ticaret Sicillerine Tescili Hakkında Tebliğ”de iki veya daha ziyade hukuken ve iktisaden birbirinden bağımsız tüzel kişiliği haiz ticaret şirketlerinin belli bir amacı gerçekleştirmek ve kâr elde etmek için kurdukları ve müştereken yönettikleri tüzel kişiliği bulunmayan işletmenin ortaklık olarak kabul edileceği belirtilmiştir. Bu ortaklıklarca işletilen işletmelerin ticaret siciline tescil edilmesi zorunlu değildir.

 

 

ARAMA