GRUP 3112

SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ

(B.Y.K. Kararı: 1994/36)

Süt ve süt ürünlerini, ülkemizde sanayi bazında üretim açısından, aşağıda belirtilen başlıklar halinde toplamak mümkündür:

1-    PASTÖRİZE SÜT-KISA ÖMÜRLÜ SÜT

Çiğ sütün pastörize edilmesinde, işlem aşamaları (proses) ve bu aşamalarda kullanılan makina ve tesisat aşağıda sıra ile gösterilmiştir:

KAPASİTE TESPİTİ:

Homozenizatör ve pastörizatörlerin lt/sa olarak katalog veya prospektüs değerleri alınır.

Plakalı pastörizatörlerde, süt genel olarak 72-85 °C’de 15-20 saniye tutulur. Kapasite lt/sa üzerine verilir.

Beç (kesikli) sistem pastörizatörlerde süt genel olarak 65 °C’de 30 dakika tutulur ve sütün 5 °C’ye soğutulması aynı sistemle yapılıyorsa 15-20 dakika soğutma süreci hesaplanır. Yaklaşık olarak beç sistemi pastörizasyonda doldurma, pastörizasyon-soğutma, boşaltma süresi 1,5 saat olarak kabul edilir.

Pastörize sütün dolumunda şişe kullanılıyorsa, şişe yıkama makinesinin bulunması gerekir. Dolum ve şişe yıkamada kronometraj yapılarak saatlik kapasite hesaplanır.

Darboğaz araştırması homojenizatör, pastörizatör, dolum makinaları ve şişeli dolumda şişe yıkama makinalarının saatlik kapasiteleri nazara alınarak yaplır. Lt/sa olarak bulunan kapasite;

K= lt / sa x 8 x 300 x 0,85= lt / yıl   

olarak çiğ süt ve aynı miktar pastörize süt karşılığını verir.

2-    STERİLİZE SÜT – UZUN ÖMÜRLÜ SÜT

Çiğ sütün sterilize adilmesinde, işlem aşamaları (proses) ve bu aşamalarda kullanılan makina ve tesisat aşağıda sıra ile gösterilmişitir:

(1)   Bazı işletmelerde bulunmayabilir.

(2)   Normal homojenizatör veya aseptik homojenizatörlerden herhangi birinin bulunması gerekir.

NOT: Pastörizatör ve sterilizatör grupları plakalı soğutuculara akupledir. Prosesin izahı bakımından ayrı ayrı yazılmışlardır.

KAPASİTE TESPİTİ:

Homojenizatör ve sterilizatörün lt/sa olarak katolog veya prospektüs değeri alınır. Genel olarak sterilizasyon 140-150 °C’de 1-4 saniyede tamamlanır.

Dolumda kutu kullanıldığından, aseptik kutu dolum makinalarında kronometraj yapılarak lt/sa dolum kapasitesi  hesaplanır. İşletmede darboğaz hangi makinada ise, pastörize sütte olduğu gibi kapasite lt/yıl üzerinden verilir.

3-    KREMA ÜRETİMİ:

Pastörizasyonda olduğu gibi, işletmeye alınan süt, temizleme ve standardizasyonu müteakip seperatörden geçirilerek kreması alınır.     

Ülkemiz sütlerinde ortalama yağ oaranı % 3,25-3,60’tır. Bu oran büyük ve küçükbaş hayvan sütlerinin değişik mevsimlere göre belirlenmiş ve ağırlıklı ortalaması nazara alınarak seçilmiştir. Yağsız sütte yağ oranı ise % 0,1 olarak kabul edilmektedir. Buna göre 100 lt çiğ sütten alınacak krema miktarı aşağıdaki formülle hesaplanır:

      (3,25-3,60)/Kremanın yağ oranı= 100 lt çiğ sütten alınan krema.

Örnek olarak; kremanın yağ oranı % 40 isteniyorsa;

     100 lt sütten (3,6-0,1) / 0,40= 3,5/0,40= 8,75 kg krema alınır.

Çekilen krema pastörize edilecekse homojenizatörden geçirilir. Pastörize edilir ve doluma sevk edilir.

Çekilen krema uzun ömürlü olarak sterilize edilecekse, sterilizatör, homojenizatör, aseptik tank ve aseptik dolum (karton kutu) aşamalarını takip eder.

KAPASİTE TESPİTİ:

Krema seperatörlerinin lt/saat işlediği süt miktarı tespit edilerek formüle göre elde edilen krema miktarı saptanır. Kremanın pastörize veya sterilize edilmesine göre; kullanılan homojenizatör, pastörizatör, sterilizatörlerin ve dolum makinalarının diğer ürünlerle kullanılma süreleri de nazara alınarak krema üretim kapasitesi hesaplanır.

      K= A (lt/saat) x (3,5 / N)= Krema miktarı (kg/saat)

      A: Krema seperatörlerinin işlediği süt miktarı (lt/saat)

      N: Kremada istenilen yağ oranı (100 kg krema için yağ miktarı)

NOT: Bu üretim şekli, küçük ambalajlar halinde pazarlanacak krema için tatbik edilir.

4-    TEREYAĞ ÜRETİMİ:

Sanayi bazında tereyeğ üretiminde homojenize edilmemiş çiğ kremadan hareket edilmektedir. Üretimde genelde iki metod uygulanmaktadır.

Çiğ krema pastörize edilir; plakalı ısıtıcı veya beç sistem

       (Plakalı ısıtıcıda 80-90 °C’de 15-20 saniye.)

       (Beç sisteminde 80-90 °C’de 12-14 dakika)

Pastörize edilen krema soğutulur, yayıklanır veya 18-25 °C’ye soğutulduktan sonra starter (kültür) ilave edilir, inkübasyon tankında 8-20 saat olgunlaştırılmaya bırakılır, 10 °C’ye soğutulur ve yayıklanır.

YAYIKLAMA İŞLEMİ:

Kremanın yayığa doldurulması, yayığın çalıştırılması, yayık altının boşaltılması, yağın yıkanması, tereyağın yoğrulması, tereyağın yayıktan alınması operasyonlarını kapsar. Tüm süre randıman dahil 8 saatte en fazla 5 şarj olarak kabul edilmiştir. Kontinü çalışan yayıklar (Tereyağ makinası) da ise kronometraj yapılır.

KAPASİTE TESPİTİ:

Pastörizatör ve soğutucuların kapasiteleri, inkübasyon tanklarının günde bir şarj yapıldığı kabul edilerek, hacimleri tesbit edilir. Yayık hacminin % 60’ı oranında krema konulacağı ve krema özgül ağırlığının yaklaşık bir kabulüne göre,

KREMA İŞLEME KAPASİTESİ:

      K (Krema)= (Yayık Hacmi) M3 x 0,60 x N x 300= Ton/yıl krema

      N= Şarj sayısı (1-5 şarj)

VERİM HESABI:

TSE ve Gıda Tüzüğüne göre tereyağının % 82 yağ ihtiva etmesi gerekmektedir. Yayıklanan kremanın yağ oranı genellikle % 30-40 arasında değişmektedir. Bu değer ortalama % 35 olarak alınmış ve özgül ağırlık 1 kabul edilmiştir.

Buna göre:

Tereyağ Verimi = (Kremanın Yağ Oranı) / (Tereyağın Yağ Oranı)

      = 35 / 82 = 0,427

İşlenen krema miktarının 0,427’si tereyağına dönüşmektedir. Bu nedenle işlenen krema 0,427 ile çarpılarak üretilen tereyağ miktarı bulunur.

Kontinü çalışan yayıklarda, prospektüs değeri veya kronometraj yapılarak kapasite hesaplanır. % 85 randıman faktörü nazara alınır.

K (tereyağ)= K (Krema) x 0,427 x 0,85= Ton/yıl tereyağ

Tereyağ Ambalajı: Çeşitli ambalaj ve şekillerde elle veya makina ile yapılabilir. Eksperler, ambalaj tipi ve şekline göre hesaplama yapacaklardır.

5-   YOĞURT ÜRETİMİ:

Çiğ sütün pastörize edilmesine kadar proses, pastörize süt işlenmesinde olduğu gibidir. Yoğurt üretimine verilecek çiğ süt plakalı ısıtıcılarda 90-95 °C’de 3-5 dakika, Beç sisteminde 90-95 °C’de 10-15 dakika tutularak pastörize edilir. 

Pastörize edilen süt evaporasyon işlemine tabi tutulur. (Evaporatörlerde) suyu uçurularak kuru maddesi arttırılır. Bu sistem bazı işletmelerde bulunmayabilir. Kaymaklı ve Homojenize yoğurt üretiminde pastörizasyon ve/veya evaporasyondan sonra işlemler aşağıda belirtilen sırayı izler;

KAYMAKLI YOĞURT                  HOMOJENİZE YOĞURT

Sıcak olarak ambalaja dolum                      

(80-85 °C)                                        Homojenizasyon

Kendi halinde soğutma                      

(40-45 °C)                                        Soğutma (40-45 °C)

Kültür ilavesi (starter)                        Kültür ilavesi (starter)

Olgunlaşma (inkübasyon)                  Ambalaja dolum

Soğutma                                         Olgunlaştırma (inkübasyon)

                                                      Soğutma

Meyve katkılı yoğurt üretiminde pastörizasyon ve/veya evaporasyondan sonra süt karıştıcılı tanklara alınarak starter ilave edilerek yoğurt haline getirilir. Meyve pulpu veya şeker püresi ile vb. ilave edilerek aynı tankta karıştırılır veya ayrı ayrı aynı pakete doze edilir.

KAPASİTE TESPİTİ:

Kaymaklı ve homojenize yoğurt üretiminde genelde darboğaz inkübasyon (olgunlaştırma) odalarıdır. Kaymaklı yoğurt için tüm operasyonlar dahil bir odanın 8 saatte 1 şarj yaptığı, homojenize yoğurt için 2 şarj yaptığı kabul edilir. Buna göre;

K (süt)= Oda adedi x Her odanın aldığı araba (sepet) adedi x  Ambalaj türüne göre her arabaya (sepete) konulan mayalanmış süt miktarı x şarj x 300= Ton/yıl süt

Meyve katkılı yoğurt üretiminde karıştırıcılı bir tankın tüm işlemler dahil 8 saatte 1 şarj yapacağı kabul edilmiştir. Tank hacmi dikkate alınarak;

      K (süt)= Tank hacmi x 300= ton/yıl

süt, bulunur.

Dolum makinaları kronometrajı ile bulunan sattlik kg. dolum 8 saat 300 gün ve % 85 randıman ile ton/yıl yoğurt olarak belirtilir.

Ancak büyük ambalajlarda (9 kg.’lık teneke yoğurt gibi) yapılan yoğurt üretimlerinde inkübatör dolabı palet ve ambalaj ağırlığı bazında daha fazla kapasiteye sahip olduğundan, darboğaz dolum makinası ve dozaj pompası olablir.

YOĞURT VERİMİ:

TSE’ye göre yoğurtlarda % 12 yağsız kuru madde bulunması gerekmektedir. Yoğurt üretimine alınan sütlerde genelde yağsız kuru madde oranı ise % 8’dir ^{(NOT 1)}. Buna göre;

      (12-8)/12= 0,33 oranında su uçurulacak veya;

      (12-8)/96 ^(*)= 0,04 oranında yağsız süt tozu ilave edilicektir (Sütün % 4’ü oranında süt tozu ilave edilir).

      (*) Yağsız süt tozundaki yağsız kuru madde oranı Gıda Maddeleri Tüzüğüne göre % 96’dır. İşletmeler çalışma programlarına göre belli bir yüzde su uçurup yoğurt sütü kuru maddesini Gıda Maddeleri Tüzüğü’ne ve TSE’ye uygun hale getirebilmek için koyulaştırmak zorundadır. Koyulaştırma, süt tozu ilavesi, konsantre etme, ultrafiltrasyon, ters ozmoz, tereyeğı, krema, sade yağ ilavesi ve homojenizasyonu ile elde edilebilir. Sonuçta yoğurtta olması gereken % 12 yağsız kuru madde nisbetini tutturabilirler.

Sonuç olarak;

a) Evaporatörlerde süt suyunun kaybettirilmesi ile yapılan yoğurtlarda (% 33 su zayiatı ile) verim % 67 olarak alınır. Yoğurt özgül ağırlığı (en az 1,040) ortalama 1,042 olduğuna göre;

          K (yoğurt)= 100 lt. süt x 0,67 x 1,042= 69,8  = 70 kg yoğurt hesaplanır. 

b) Sadece süt tozu ilavesi ile yapılan yoğurtlarda verim, işlenen sütün % 100’ü olarak alınır (Yani işlenen sütün % 4’ü oranında süt tozu ilave edilir).

c) Meyve katkılı yoğurtlarda karıştırıcılı tanklarda inkübe edilen süt ve ilave edilen meyve pulpu veya püresi toplamı meyveli yoğurt miktarını verir. Verim % 100’dür.

d) Torba yoğurdu veya süzme yoğurt, yağlı, yarım yağlı ve yağsız yoğurtların veya ayranların muhtelif yöntemlerle suyunun alınmasıyla elde edilir. Yağsız kuru madde oranı % 30 civarındadır. Yoğurda göre verim yaklaşık % 40’tır.

NOT 1: Yağsız kuru madde oranı, manda sütünde %12, koyun sütünde % 10, inek ve keçi sütünde % 8’dir. Karışım süt kullanıldığı taktirde bu oran % 9 olarak alınacaktır.

6-   AYRAN ÜRETİMİ:

Pastörize süt inkübasyon tanklarına alınır. Starter (kültür) ilave edilerek olgunlaşma sağlanır. Doldurma, boşaltma dahil tüm süre 8 saat olarak kabul edilir. Kazan hacminin % 70’i faydalı hacim ve sütün özgül ağırlığı 1,030 kabülüne göre; 

      K (süt)= Kazan hacmi M³ x 0,70 x 1,030 x 300= ton/yıl süt

Olgunlaşma bitiminde % 20 oranında su ilave edilerek karıştırılır (Aynı kazanda yapılırsa kazan hacminin % 84’ü kullanılır).

      K (ayran)= (Ton/yıl) Süt x 1,2= (Ton/yıl) Ayran

NOT: İlave edilecek su miktarı kullanılan sütün veya yoğurdun ve elde edilecek ayranın kuru madde oranları dikkate alınarak tespit edilir.

Üretilen ayranın şişelenmesi ve kutulanması kronometraj ile tespit edilir. Şişeli dolumda şişe yıkama makinasının bulunması gerekir. Bu makinanın da kapasitesi dikkate alınır.

K (Dolum)= (Şişe/kutu) adet/saat x (Bir şişe kutudaki net ayran) kg x 8 x 300 x 0,85/1000= ton/yıl Ayran dolumu

7- PEYNİR ÜRETİMİ:

Pastörize edilen, satandardizasyonu yapılan süt (tabii peynirler sadece standardizasyonu yapılan sütten değil, ultrafiltrasyon sütü, reverse osmos sütü, konsantre edilmiş süt, rekombine süt, tereyağı, sade yağ, süt tozu, süt proteinleri karışım ile de yapılabilir), peynir mayalama teknesine alınır. Kültür ve peynir mayası ilave edilir. Ayrıca, çeşitli enzimler ve baharatlar ile otlar da kullanılabilir. Peynir teknesinde mayalanır. Presleme, salamura ve paketleme işlemlerinden geçirilerek, muhtelif türlerde peynir elde edilir. Kaşar peynirlerinde ise, peynir salamura yapılmadan önce kaşar peyniri yoğurma makinasında belli bir sıcaklıkta yoğurularak kalıplara alınır.

   7.1 BEYAZ PEYNİR:

      Başlıca iki üretim usulü mevcuttur:

      7.1.1- Tuzlama (salamura)ya kadar tüm prosesin mayalama teknesinde yapılması halinde:

Süt mayalama teknelerine doldurulur, mayalanır, pıhtılaşır, teleme kesilir, baskı (presleme) yapılır, porsiyonlara ayrılır, salamura havuzlarına alınır.

KAPASİTE HESABI:

      Tüm proses yaklaşık 5 saattir. Ancak günde 1-2 şarj alınabilir.

      K (süt): Tekne Hacmi (M³) x Şarj Sayısı x 0,80= Ton/gün süt

      7.1.2- Mayalamanın tanklarda, teleme baskısının kasnaklarda yapılması halinde:

Süt mayalama teknelerine doldurulur, mayalanır, pıhtılaşır, teleme kesilerek kasnaklara alınır, kasnaklarda baskılanır (presleme), porsiyonlara ayrılır, salamura havuzlarına alınır.

KAPASİTE HESABI:

Kasnaklarda baskı süresi 1-4 saattir.

      K (süt)= Kasnaklarlara alınan teleme miktarı, kg x 8/(baskı süresi)=ton/gün işlenen süt (mayalanmış, pıhtılaşmış süt).

Salamura kasaları veya havuzların aldığı peynir ile uygulanan salamura süresi belirtilerek hesaplama yapılır.

Bu hesaplar sonucu üretim darboğazı saptanarak işlenen peynir sütü miktarı ve peynir üretim kapasitesi yılda 300 gün üzerinden tespit edilir.

   7.2- Kaşar, Dil, Çerkez ve Örgü Peynirleri:

Peynir telemesi porsiyonlara ayrıldıktan sonra sıcak suda haşlanır, yoğrulur ve kalıplanır (Şekillendirilir). Bu işlemlerde makina veya el işçiliği kullanılabilir. Üretilecek peynir türüne ve şekillendirme tarzına göre kronometraj yapılarak zaman ve miktar tespiti yapılır. Peynir üretim tarzına göre kapasite tespit edilerek haşlama ve şekillendirme kapasitesiyle karşılaştırılır.

Ambalaj şekiline göre, üretimi karşılayıp karşılamadığı araştırılır, kronometrajda tespit edilen miktar/zaman için, % 85 randıman faktörü ilave edilir.

   7.3- Eritme Peynirleri:

Beyaz peynir, gravyer, kaşar peynirleri parçalanarak, peynir eritme kazanına alınır. Su, eritme tuzu (sitrik asit, fosforik asit tuzları) formüle göre krema veya tereyağı ilave edilir. Karışım oranları firmanın üretim formülüne göre belirlenir. Eritme kazanının doldurulması, eritme ve boşaltma dahil tüm süre 30-60 dakika arasında değişmektedir.

Ancak modern işletmelerde bu süre 10 dakikaya kadar inebilmektedir. Nihai süre eksperlerce tespit edilir. Eritme kazan hacminin % 80’i faydalı hacim olarak alınır.

K (eritme peyniri)= Eritme kazanının hacmi (M³) x 0,80 x 8/süre x 1,085/1000= Ton/yıl eritme peyniri. 

Eritme peynirinin ambalajlanmasında kullanılan makinaların kronometrajla tespit edilen kapasitesiyle eritme kazanının kapasitesi karşılaştırılarak darboğaz araştırması yapılarak eritme peyniri üretim kapasitesi hesaplanır.

NOT: Diğer peynir çeşitleri bugün için sınai üretim açısından tutarlı bir değere ulaşmadığından eksperlerce yapılacak inceleme ve hesap sonuçlarına göre kapasite tespit edilecektir.

   7.4- Peynir Çeşitleri İtibarıyla Verim: 

Peynir üretiminde kullanılan süt türlerinin peynir çeşitlerine göre % verimleri ve mayalama süreleri aşağıda gösterilmiştir. Ancak randımanlarda yöresel farklılıkların eksper tarafından tespiti yapılır.

      K (peynir)= K (peynir sütü) x Verim/100= Ton/yıl Peynir

Bu tabloyu bilimsel yoldan açıklamak gerekirse;

      Verim %= (A x C) / B  

formülü ile hesaplanır.

A-   Peynir Sütündeki Kuru Madde %’si

İnek Sütünde : 12

Koyun Sütünde : 15

Keçi Sütünde : 12

Manda Sütünde :  17

olarak kabul edilir.

B-   Peynirin Kuru Madde %’si

Beyaz peynirde :  40

Kaşar peynirinde :  60

Dil peynirinde : 55

Tulum peynirinde : 60

Mihaliç peynirinde : 60

C- Sütteki Kuru Maddenin Peynire Geçiş Oranı %’si

Beyaz peynirde :  55

Kaşar peynirinde : 40

Diğer peynirlerde yaklaşık : 45

Örnek: İnek sütünden üretilmiş beyaz peynir için;

Randıman= = 16,5

100 kg. inek sütünden 16,5 kg. beyaz peynir üretilir.

NOT: Verim hesaplamalarında; İşletmelerde A, B, C değerleri biliniyorsa bu formül uygulanabilir, aksi taktirde tabloda verilen değerler üzerinden hesaplama yapılacaktır.

8- SÜT TOZU ÜRETİMİ:

Süt tozu tesisleri üç ana üniteden oluşmuştur. Evaporatörler sütün suyunun uçurularak konsantre edilmesini sağlar, kurutma kulesi kondense sütün pülverize edilerek kurutulmasını süt tozu haline gelmesini ve torbalama ünitesi ise üretilen süt tozunun ambalajının yapılmasını sağlar.

Süt Tozu Kapasitesi Tespitinde; Prospektüs-katolog veya kuruluş kapasitesi esas alınır. Ton/Saat olarak alınan süt işleme miktarından hareketle; Yıllık Süt Tozu Üretim Kapasitesi;

      K (süt tozu)= Ton/Saat Süt x 8 x 300 x 0,086= ton/yıl Süt Tozu

olarak hesaplanır. Ayrıca torbalama makinalarının kronometrajla bulunan Ton/Saat kapasitesiyle karşılaştırılır.

9- PEYNİR SUYU TOZU ÜRETİMİ:

Süt tozu imal eden tesislerde üretilir. Üretim prosesi süt tozunda olduğu gibidir. Peynir suyu tozunda verim 0,065 olduğuna göre; Yıllık Üretim Kapasitesi, tesisin peynir suyu için çalışma zamanına göre hesap edilir.

Torbalama süt tozunda olduğu gibi hesaplanır.

10- REKOMBİNE SÜT-SÜT TOZU SÜTÜ:

Yavan süt tozunun krema ve su ile karıştırılması ve pastörizatörden geçirilmesiyle süt tozu sütü (Rekombine süt) elde edilir. Sınai işletmeler için tankerle sevk edilir. Genelde pastörizatörler darboğaz teşkil etmektedir. Pastörizatörün diğer ürünler için kullanım kapasitesinden düşülerek hesaplanır. Kullanılan süt tozu miktarı kapasitenin % 13,6’sı kadardır.

      Tespit Edilen Süt Tozu, Ton/yıl x 0,136= Ton/Yıl Süt Tozu

11- DONDURMA ÜRETİMİ: 

Sanayi tipi dondurma, otomatik, sürekli çalışan özel soğutma sistemleri olan dondurucu freezerlerde üretilir.

   KAPASİTE HESABI:

Dondurma üretiminde kullanlan süt ve yardımcı maddelerden karışımın hazırlanması, pastörizasyonu, homojenizasyonu, soğutma plakalarından geçirilmesi, dinlendirme kazanlarına alınması ve dondurmanın cinsine göre üretilmesi işlemlerini kapsar.

1) Hazırlanan karışım homojen hale getirilip, pastörize edilmesi, homojenizatör ve pastörizatörden geçirilme işlemleri için doldurma-boşaltma dahil miktar ve süreler tespit edilir.

2) Dinlendirme kazanlarına alınan karışımın kazanlarda dinlenme ve doldurma-boşaltma süreleri belirlenir.

3) Dondurma freezerlerinin modeli, silindir sayısı, katolog değerleri ve dondurmanın cinsi göz önüne alınarak saatlik ürettiği dondurma miktarı tespit edilir.

4) Çubuklu, kornet tipi, külahlı ve özel kaplar içinde yapılan dondurma üretiminde kullanılan makinalarda, göz sayısı, saatlik üretim (adet/saat) ve gramaj (gr/adet; bir adetinde kullanılan dondurma, kaplama, kuvertür vs. miktarları dahildir) tespit edilir. Dondurma çeşiti ve gramajına göre ayrı ayrı adet/yıl olarak dondurma üretimi hesaplanır.

      K (adet/yıl)= N(adet/saat) x 8 saat x (180-220) gün x Randıman

Dondurucu freezerlerin bu bölümü karşılayıp karşılamadığı, külah ve kap üretimi varsa yeterli olup olmadığı, gözönüne alınarak darboğaz araştırması yapılır.

5) Dolum makinalarından alınan dondurmalar şoklamaya sevkedilir. Ayrıca şoklama birimlerinin yeterli olup olmadığı kontrol edilir.

NOT 1: Süt ve süt ürünlerinin hammadde, yardımcı ve ambalaj maddesi hesaplamalarında firmalar tarafından uygulanan formüller ve miktarlar nazara alınacaktır.

Ancak kullanılacak maddeler ile oranlarının TSE ve Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği hükümleri dışına çıkmaması gerekir.

NOT 2: Ambalaj maddeleri hesaplamalarında, kullanılan malzemenin piyasada geçerli satış birimi (m, m², m³, kg, adet gibi) esas alınacaktır.

NOT 3: Şişeli ambalajlarda; yıl içinde zayiata uğrayan şişe ve kasa miktarını karşılamak üzere, yıllık olarak hesaplanan adedinin % 10’u ihtiyaç olarak verilecek, kapak, etiket vb. malzeme ise yıllık hesaplanan şişe miktarı kadar olacaktır.

NOT 4: Madde, malzeme ve birim ifadelerinde belli bir terminolojiyi sağlamak bakımından TSE ve Gıda Tüzüğünde belirtilen ifadelere yer verilecektir.

NOT 5: Süt ve süt ürünlerinin işlenmesinin kesildiği anda tüm sistemin CİP temizleme ünitesi yardımı ile temizlenmesi gerektiğinden (ve ayrıca şişe yıkama makinalarında) kullanılan temizlik maddeleri de firmanın yıllık sarfiyatları dikkate alınarak verilecektir.