GRUP: 3843

KARAYOLU ULAŞIM ARAÇLARI İMAL AKSAM VE PARÇALARI

1. OTO ? MAKASI İMALÂTHANELERİ

Kapasite tespiti ekpertizlerinde rehber ittihaz edilen ?Kapasite Esasları? kitabında oto-makası imalatı ile ilgili özel bir bölüm bulunmadığından, puantaj prensibinin de bu şekilde uniform ve seri imalata müsait bir metod olmadığı gerekçesi ile oto-makası imâl eden fabrikaların kapasitelerinin tesbitinde ?kronometraj? metodu tatbik edilir.

Kronometraj yoluyla kapasite tespitinde esas;

Operasyonların incelenmesiyle imâlatı tahdit eden ?dar boğaz?ın tespiti,

Makine ve işçi randımanlarını nazarı dikkate alarak işyeri randımanının taktiridir.

1. Dar Boğaz ve Standart Müddet:

Oto-makas sanayiinde imalât seyri genel olarak kesme ? delme ? uç kıvırma ? tavlama ? kavis ve su verme - meneviş ve montaj ve montaj operasyonlarından ibaret olup, bunlar arasında muamele bakımından en uzun zaman alanı ve her yaprağın geçmesi icap edeni olması hasebiyle ?kavis ve su verme? operasyonu ?dar boğaz? olarak alınır. Ancak ?kavis ve su verme? operasyonunun tamamlayıcıları olan ?tavlama? ve ?meneviş? operasyonlarında fabrikanın sahip olduğu kapasitenin ?kavis ve su verme? operasyonundan daha aşağı seviyede olmaması şarttır.

Kavis ve Su Verme Operasyonundaki Standart Müddetler, muhtelif tiplerdeki tesisler için aşağıda gösterilmiştir:

1. Ufki Otomatik ve Konveyörlü Tipteki Tezgâhlar:

   Tezgâha mal yerleştirme ve çıkarma müddeti 15 saniye

   Sulama müddeti 30 saniye

2. Ufki, Otomatik, Konveyörsüz Tipteki Tezgâhlar:

   Tezgâha mal yerleştirme ve çıkarma müddeti 15 saniye

   Sulama müddeti 90 saniye

3. Şakuli, Otomatik, Konveyörsüz Tipteki Tezgâhlar:

   Tezgâha mal yerleştirme ve çıkarma müddeti 15 saniye

   Sulama müddeti 90 saniye

4. Şakuli, pnömatik tezgâhlar:

Tezgâha mal yerleştirme ve çıkarma müddeti 15 saniye

Kavisleme müddeti 15 saniye

Tezgâh sayısına bakılmaksızın toplam kapasitesinin % 15?ini geçemez.

1. Yaprak Sayısı:

    

   Kavis ve Su Verme tezgâhı konstrüksiyonu icabı beher seferde yanyana iki yaprak alacak şekilde ise kapasite tespitinde bu husus aynen dikkate alınır.

    

2. Ortalama Yaprak Ağırlığı:

    

   Kapasite tespitinde esas alınacak ortalama yaprak ağırlığı 6 (Altı) kilogramdır.

   Tecrübelere misâl olarak; 57 x 9 BMC komyon ön anakatı (7 tonluk) alınacaktır.

    

3. El ile "Kavis ve su verme":

    

   Kavis ve su verme operasyonu 1. maddede yazılı tezgâhlar vasıtasıyla değil de el ile yapılıyorsa, standart müddet 90 + 15 saniye kabul edilir. Ancak tavlama, meneviş tesisleri ve yağ soğutma tertibatının, bu suretle tespit edilecek kapasiteye uygun nitelik ve seviyede olması şartı aranır.

    

4. Randıman:

Yukarıda 1. maddede gösterilen tezgahlar için randıman % 80 olarak alınır.

2. DÖŞEME VE SOMYA YAYI İMALÂTHANELERİ

Memleketimizde halen imal edilmekte olan yaylar döşeme yayı ve karyola somyalarında kullanılan somya yayına inhisar etmektedir. Bunların imalâtı aşağıda gösterilen safhalar ile tamamlanmaktadır.

1. Filmaşinin dekape edilmesi,

2. Dekape edilmiş filmaşinin soğuk haddelerden çekilerek tel haline getirilmesi,

3. Telin bakır kaplanması,

4. Yay imalâtı:

        a) Döşeme yayı,

        b) Somya yayı.

Filmaşinin soğuk haddelerden çekilerek tel haline getirilmesinde hangi kıstasların kullanılacağı kapasite kıstasları kitabında tasrih edilmektedir. Bakır kaplama tesisleri ise umumiyetle dar boğaz teşkil etmediği için kapasitelerinin doğru olarak tayini hususunda bu tetkikatımızda bir titizlik gösterilmemiştir. Tetkik edilen müesseselerin hepsinde yay imalatı dar boğazı teşkil etmekteydi.

1. DÖŞEME YAYI:

1. Otomatik tezgahlar:

    

   Otomatik tezgahlarla imalât yapıldığı takdirde sarma makinelerinin ve uç kıvırma makinelerinin çalışma sür?atleri kronometraj ile tayin edilir ve dar boğaz tespit edilerek kapasite hesabına esas alınır. Bilâhare % 80 randıman faktörü kabûl edilerek senelik imalatı hesaplanır. Beher döşeme yayı ortalama olarak 120 gr. kabul edilmiştir.

    

2. El tezgâhları:

    

   El tezgahlarında beher ortalama 120 gr. olan yaylardan 30 saniyede bir adet sarıldığı ve bir mengenede 25 saniyede uçlarının kıvrılarak yayın tamamlanmakta olduğu kronometraj ile tespit edilmiş ve bu çeşit imalât için kıstas kabul edilmiştir. Dar boğaz olan kısım (mengene veya sarma tezgahı) için % 75 kullanma faktörü ve ayrıca % 50 randıman faktörü alınmasının uygun olacağı kabul edilmiştir.

1. SOMYA YAYI:

Somya yayı evvelâ yay tâbir edilen uzun bir yay olarak sülük yay makinesinde sarılır ve bilâhare küçük parçalara kesilerek uçları açılır ve somya yayı haline getirilir.

Sülük yay makineleri iptidaî torna tezgâhlarına benzer ve çalışma sür?atleri kasnak, dişli kutusu, vites vesair sistemlerle ayarlanabilir. Gördüğümüz makineler şekil, karekter ve sistem bakımlarından birbirine çok benzedikleri için muhtelif müesseselerde yapılan kronometrajlardan alınan vasatiye nazaran standart bir sülük makinesinde dakikada 780 gr. sülük yay imal edebileceği ve kapasite hesabında % 75 randıman faktörü kullanılması uygun mütalâa edilmiştir. Buna nazaran beher sülük makinasının senelik kapasitesi 84,25 ton hesaplanmaktadır.

Bir adet sülük makinesinin imalatını 2 adet açma tezgahı ve ½ adet kesme tezgâhı karşılayabilmektedir.

3. KAROSERİ ATÖLYELERİ

Karoseri atölyeleri kapasiteleri puvan sistemi esaslarına göre tayin edilir. İşçi sayısı Grup 350?deki esaslara göre tespit edilir ve iş yerinde çalışan her işçi için (10) puvan verilir.

Karoseri atölyelerinde kullanılan makina ve tezgahlarından puan verilecek olanlar ve bunların her birinin puan değeri aşağıda gösterilmiştir.

A- Sütunlu matkaplar (büyük boy) : 6

B- Sütunlu matkaplar (Saatçi tez.) : 2

C- Masa matkapları (motorlu) : 5

D- El matkapları (motorlu) : 3

E- Masa matkapları (Motorsuz) : 1

F- El matkapları (Motorsuz) : 1

A- Adi giyotin makas (ayak pedallı) : 4

B- Adi giyotin makas (el ile müteharrik) : 2

C- Adi profil makaslar :

D- Adi saç makası : 3

E- Adi delik zımbası : 1

A- Saç düzeltme silindiri (el ile) : 2

B- Saç ve alüminyum inceltme silindiri : 2

A- Elektrik kaynak makinesi : 5

B- Elektrik kaynak transformeri : 4

A- Elektrojen grubu kaynak makinesi : 6

B- Punta kaynak makinesi : 3

C- Dikiş kaynak makinesi : 3

D- Profil köşe kaynak makinesi : 10

E- Uç kaynak makinesi : 3

F- Oksijen kaynak takımı : 5

G- Hidrojen veya asetilen kaynak takımı : 5

A- Kenet (Motorlu 1,5 metre ve daha büyük) : 5

B- Kenet (Motorlu 1,5 metreye kadar) : 3

C- Kenet (el ile metre 1.5 ve daha büyük) : 2

D- Kenet (el ile 1,5 metreye kadar) : 1

A- Zımpara taşları (motorlu) : 1

B- Spiraller (motorlu) : 1

A- Tam otomatik kordon makinesi : 5

B- Kordon makinesi (motorlu) : 4

C- Kordon (el ile) : 2

Boru bükme makinesi (motorlu) : 2

Boru bükme tezgahı (el ile) : 1

Boru düzeltme tezgahı : 1

Perçin makinesi (Motorlu) : 1

Demir ocağı : 2

Polisaj tezgahları (Motorlu) : 1

İşçi ve tezgah puvanları toplamı atölye puvanlarını verir. 100 puvanlık bir ayölyenin senede 10 adet karoseri imâl edeceği hesaplanmış olup, beher karoseri için lüzumlu malzeme aşağıda verilmiştir.

Saç (0,5-1,5 mm.) : 500 kg.

Köşebent (muhtelif) : 210 kg.

Lama (muhtelif) : 220 kg.

U demiri : 150 kg.

Yuvarlak demir (14-16 mm. kutur) : 90 kg.

Alüminyum levha (1-1,5 mm.) : 30 kg.

Demir boru : 150 kg.

Mikalı cam : 5 M²

Karpit : 75 kg.

Elektrot : 500 Ad.

Boya : 30 kg.

Yer muşambası : 15 M²

Kereste : 2 M³

Karpit, elektrot ve boya bunları kullanacak makineleri olan atölyelere verilir.