GRUP: 3559
LASTİK VE LASTİK ÜRÜNLERİ
(B.Y.K. Kararı:
1985/26)
1-
KAUÇUK SANAYİİ
KRİTERİ
Kauçuk sanayiinde
uygulanmakta olan kapasite kriterleri günün şartlarına göre aşağıda
belirtildiği şekilde yeniden düzenlenmiştir.
Operasyonlar:
I-
Kauçuklu
karışımın hazırlanması
II-
İş hazırlama
(konfeksiyon)
III-
Vulkanizasyon
I- Kauçuklu
Karışımın Hazırlanması:
Kauçuklu karışımı
hazırlamada kullanılan temel makineler, yabancı Literatürde ?Rubber mill,
Walzwerk, Melangeur ve Cylındre? diye isimlendirilen makinalardır. Bizde ise
karıştırma makinası denilmektedir.
1.
Karıştırma makinalarının bir partide hazırlayabileceği kauçuklu karışımın
miktarı, makinanın ön silindir çevre alanının her santimetre karesi için
yaklaşık üç gramdır.
Bu miktar ön silindir
yüzeyine düzgün olarak kaplanmış yaklaşık 2,5 mm. kalınlığında bir kauçuklu
karışım tabakasına tekabül etmektedir.
Buna göre bir partide
hazırlanabilecek kauçuklu karışım miktarı:
3 x 3,14 x D x
L/1000= ???? kg. karışım
veya;
0,0094 x D x L= ????
kg. karışım.
D= Ön silindir çapı cm.
L= Ön silindir boyu, cm.
2.
Karıştırma makinasında kauçuklu karışım hazırlama süresi 30 dakika olup 8
saatlik bir çalışmada 16 parti kauçuklu karışım hazırlanabilir. Buna göre
yıllık kauçuklu karışım hazırlama kapasitesi
0,0094
x D x L x 16 x 300= ???.. kg/yıl
Veya;
45,12 x D x L=????.
kg/yıl kauçuklu karışım
Çap yerine çevre
ölçülmüş ise
14,36 x Ç x L= ????.
kg/yıl kauçuklu karışım.
Ç= Ön silindirin
çevresi, cm.
3.
Yabancı literatürde ?İnternal Mıxar, İnnenmischer, Banbury, Melangeur
Internely diye adlandırılan dahili karıştırma makinesi (Banbury) bulunan
tesislerde kapasite şu şekilde hesaplanır:
Banbury?nin karıştıma
hacmi (V) esas alınır. Kauçuklu karışımın özgül ağırlığı ortalama 1,2 g/cm3
kabul edilir. Yapılan karışımın özgül ağırlığı bundan çok farklı ise
dikkate alınır.
Bir defada işlenen
karışım miktarı
Hacim x Özgül
Ağırlık= ???. kg.
V x 1,2= ??? kg.
Banbury?lerde kauçuklu
karışımın hazırlanma süresi 6 dakika olup, 8 saatlik bir çalışmada 80 parti
kauçuklu karışım hazırlanabilir. Buna göre yıllık kauçuklu karışım hazırlama
kapasitesi
V x 1,2 x 80 x 300=
??? kg./yıl
V x 28,8= ???..
ton/yıl
olarak bulunur.
Bulunan bu miktarın
Banbury?nin müteakibi karıştırma makinelerinde işlenip, işlenemeyeceği
kontrol edilir. Banbury?de bir defada, yani 6 dakikalık sürede işlenen
kauçuk karışımı miktarı
V x 1,2= ??. kg.
olduğuna göre bu miktar
karıştırma makinesinin kapasitesiyle karşılaştırılır. Plastikleştirme ve
karıştırma zaten Banbury?de yapılmış olduğundan müteakip makinelerin görevi
ya plaka çıkartmaya, ya da bazı hallerde cüzi miktarda (Hızlandırıcı ve
Vulkanizasyon gibi) katkı maddesi ilave edilmesine inhisar ettiğinden,
karıştırma makinelerinde işleme süresi Banbury?deki işleme süresinin % 40?ı
kadar olmaktadır (2,4 dak.).
Karıştırma makinesinin
bir partide hazırlayabileceği karışım miktarı madde 1.1?e göre hesaplanır.
Çıkan miktar Banbury?de bir defada işlenen miktarın % 40?ına eşit veya
bundan büyük ise karıştırma makinesinin kapasitesi yeterlidir.
Banbury?si olan iş
yerlerinde Banbury için tefrik edilen karıştırma makinesi veya
makinelerinden kalan karıştırma makineleri için madde 1.2?ye göre kapasite
tespiti yapılır ve Banbury kapasitesine ilave edilir.
4.
Karıştırma
makinalarını hareket ettiren motorların güçlerinin yeterli olup olmadığı
kontrol edilir. Yetersizlik görülürse mevcut motor ile çalıştırılabilecek
sayıdaki karıştırma makinası dikkate alınır. Fazlası hesaba katılmaz.
Karıştırma makinalarını
çevirmeye yeterli motorların beygir güçleri aşağıdaki formülle hesaplanır.
Burada
PHP= Aranılan
güç (HP olarak)
L= Ön merdanenin boyu
(metre olarak)
r= Ön merdanenin yarı
çapı (metre olarak)
Bu formülün toleransı
± % 10?dur.
5.
Kauçuklu karışımlardaki kauçuk yüzdesi genellikle yüzde 35?le 65 arasında
değişmektedir.
6.
Saptanan karıştırma kapasitesi ile karışımdaki kauçuk yüzdesi çarpılarak
yıllık kauçuk ihtiyacı hesaplanır.
7.
Kauçuklu karışımın hazırlanması sırasında 100 kg. kauçuğa katılacak maddeler
ve bunların maksimum miktarları aşağıda gösterilmiştir.
|
Kauçuk |
|
100 |
|
Mastikleştirici (renacit IV vb.) |
ençok |
3 |
|
Aktivatörler (çinko oksit, aktif çinko oksit, stearik asit, çinko
stearat vb.) |
ençok |
25 |
|
Yumuşatıcılar (yağlar, parafin, mikrokristalin vaks, mumlar, faktis vb.) |
ençok |
40 |
|
Aktif dolgular (Karbon siyahı, ultrasil, silteg vb.) |
ençok |
80 |
|
Aktif olmayan dolgular (kaolin, tebeşir, Mermer tozu vb.) |
ençok |
150 |
|
Antioksidanlar |
ençok |
4 |
|
Antiozonanlar |
ençok |
5 |
| Tabi
ve sentetik reçineler |
ençok |
30 |
|
Boyalar |
ençok |
3 |
|
Titan dioksit |
ençok |
15 |
|
Şişiriciler |
ençok |
6 |
|
Vulkanizanlar (kükürt vb.) |
ençok |
3(*) |
|
Akseleratörler (Hızlandırıcılar) |
ençok |
4 |
|
Geciktiriciler |
ençok |
2 |
(*) Ebonit imali için
kükürt miktarı, kauçuk miktarının % 50?si kadar olabilir.
8.
Yukarıda cetvelde maksimum kullanma oranları gösterilen kauçuk dışındaki
katkıların kullanma oranlarının toplamı hamurdaki kauçuk yüzdesine bağlı olarak aşağıdaki oranları
geçemez.
Kauçuk dışındaki katkıların
Karışımdaki
kauçuk oranları toplamı, kauçuk
oranı
miktarının %?si olarak
% 35 ençok % 186
% 40 ençok %
150
%
45 ençok % 122
%
50 ençok %
100
%
55 ençok % 82
% 60
ençok % 67
% 65 ençok %
54
9.
Münhasıran rejenere kauçuk kullanılan işletmelerde karıştırma makinalarının
kapasitesi hesaplanırken tabii kauçuk için hesaplanan miktarın dört katı
verilir.
II-
İş Hazırlama
(Konfeksiyon)
İş hazırlama, üretimin
türüne göre çok değişiktir. Ekspertiz heyetince iş yerinde kronometrajla
hesaplanır.
III-
Vulkanizasyon
Vulkanizasyonda
kullanılan başlıca cihazlar
A) Otoklavlar
B) Tek
ve çok katlı tablalı presler
C) Kalıp
presler
D) V-kayışları
için rotasyonlu presler
E) Enjeksiyon
presler
F) Otolastiği
presleri
G) Basınçsız
vulkanizasyon cihazları
H) Kontinü
vulkanizasyon cihazları
A) Otoklavlar:
8 saatlik bir çalışmada
vantilatörsüz ve kapakları kelebek vidalı otoklavlarda 6 kez, vantilatörlü
ve otomatik (bayonet) kapaklı otoklavlarda 7 kez vulkanizasyon
yapılabileceği kabul edilir. Ayrıca bir randıman faktörü kullanılmaz.
Ayakkabı pişirildiğinde
otoklavın her metre küpüne 40 çift ayakkabı veya 15 çift çizme
konulabileceği ve bir çift ayakkabının 600 gr., bir çift çizmenin 2 kg.
geldiği kabul edilir.
Diğer mamuller için
otoklava konulabilecek mamul sayısı ve ağırlığı
ekspertiz heyetince
saptanır.
B) Tablalı
Presler:
Bu preslerde 15 mm.
kalınlıktaki her tür kauçuklu karışımın pişme süresi 8 dakikadır. Bu
kalınlıkta fazla her 5 mm. artış için 2 dakika eklenir. Bu pişme sürelerine
manipülasyon için geçen zaman dahildir. Randıman % 80 alınacaktır.
15 mm.?den daha az
kalınlıktaki kauçuklu karışımın pişme süresi ekspertiz heyetince saptanır.
Presler ister buharla,
ister elektrikle, ister kızgın yağ ile ısıtılsın pişme süresi değişmez.
C) Kalıp
Presler:
Bu tür preslerde
ayakkabı pişirildiğinde, pişme süresi 10 dakikadır.
Diğer mamüller için
pişme süresi ekspertiz heyetince tespit eidilir.
D) V-Kayışları
İçin Rotasyonlu Presler:
Bunlarda vulkanizasyon süresi 18 dakikadır. Randıman % 85
alınır.
E-F-G-H) Diğer
Vulkanizasyon Cihazları:
Diğer vulkanizasyon
cihazlarında pişme süresi ekspertiz heyetince kronometrajla ölçülür.
Önemli Not:
Kauçuklu karışımın hazırlama bölümü ile konfeksiyon ve vulkanizasyon
bölümlerinin ayrı ayrı kapasiteleri hesaplanır ve ayrı ayrı değerlendirilir.
Darboğaz aranmaz. Örneğin; Kauçuklu karışım bölümü bulunup da iş hazırlama
ve vulkanizasyon bölümleri bulunmayan bir tesis ?Kauçuklu karışım hazırlama
tesisi? kabul edilir ve kauçuklu karışım hazırlanması için gerekli ham ve
yardımcı maddeler verilir. Buna karşılık kauçuklu karışım hazırlama bölümü
bulunmayıp, konfeksiyon ve vulkanizasyon bölümleri bulunan bir tesis ?Hazır
kauçuklu karışımdan eşya imal eden bir tesis? kabul edilir ve hazır kauçuklu
karışım ile diğer yardımcı maddeler (bez, kanca vb.) verilir. Kauçuklu
karışım hazırlama makinaları ile vulkanizasyon cihazları bulunmayan iş
hazırlama (konfeksiyon) üniteleri için kapasite tespiti yapılmaz.
Lastik izolasyonlu kablo
imalcilerine kauçuklu karışım ve vulkanizasyon kapasitesinin 2,5 katı
elektrolitik bakır tel verilir.
2-
Lateks
Mamullerİ:
Daldırma yöntemi ile
yapılan mamullerde (eldiven, balon, emzik vb.) dakikada kaç kalıbın lateks
banyosuna daldırıldığı kaç daldırmada istenilen kalınlığı sağladığı ve
mamulün kuru ağırlığı saptanır.
Vulkanizasyon süresi
yarım saattir.
Köpük mamullerde köpük
makinasının kapasitesinin yeterli olup olmadığı araştırılır. Vulkanizasyon
süresi 1000 C?de yarım saattir.
Hesaplanan mamul
kapasitesi 100/60 ile çapılarak % 60?lık lateks ihtiyacı bulunur. Diğer
ihtiyaç maddelerinin miktarı, % 60?lık lateks miktarına oranla aşağıdaki
gibidir.
Titandioksit: 0,05
Boya : 0,02
Çinko oksit : 0,03
Tansiyoaktif maddeler:
0,02
Antioksidan : 0,02
Akseleratör : 0,02
Kükürt : 0,02
Mht. Kimyasal maddeler :
0,06
Sentetik reçine : 0,02
Stabilizatör : 0,01
3- Teknİk
Mamuller:
a) Mahallinde
kapasite heyeti tarafından presler, kalıplar, otoklavlar ve bilümum sair
tesisatın tetkiki ile tespit yapılacaktır.
b) Hamur
nispeti % 60?tır.
Kapasite dahilinde
fabrikanın yaptığı ve yapmakta olduğu iş nevine göre ve faturalar görülmek
suretiyle kapasitesi ölçülerek, mutasavver mamulat nazarı itibara
alınmayacaktır.
F- Oto
Lastiği Sırt Geçirme ve Tamir İşleri:
Sırt kauçuğu imali için
ana ve yardımcı maddeler.
Ham kauçuk: Hamur
kapasitesinin 0,613?ü
Yumuşatıcılar
a)
Stearik asit : 0,030
b)
Parafin : 0,015
Akselatörler (Vulkasit
v.s.) : 0,020
Antioksidanlar :
0,010
Aktivatörler (Çinko
oksit v.s.) : 0,075
Aktif dolgular (is
siyahı v.s.) : 0,450
Vulkanizanlar (kükürt
v.s.) : 0,025
Geçiktiriciler (retarder) :
0,005
Sırt Geçirme:
a) Beher komple
sırt geçirme makinası için günde 48 kg. kauçuk hamuru (Camel-Back).
b) Kademeli
makinalar lastiği kaç kademede yapılıyor ise günlük kapasiteleri tek
kademeli makinelere nazaran, kademe sayısına taksim edilerek bulunur.
Yara Tamiri:
a)
Beher
deve boynu başına günde 2,4 kg. kauçuk hamuru, (Cushion-gum ve Tread-gum).
(Atölye sahibini
talebine göre Cushion-gum ve Tread-gum miktarı tespit edilir.)
b)
Kanal ve plakalar aynı şekilde müteala edilir.